Espainian disfagia duten bi milioi baino paziente gehiagoren % 90 diagnostikatu gabe dago

11.12.2025

Irenstea oso funtzio arrunta da, eta, oro har, ez gara haren konplexutasunaz jabetzen zailtasun bat agertzen den arte. Disfagia, irensketaren nahasmendu bat, elikagaiak, likidoak edo listua ahotik urdaileraino eramateko zailtasuna dakarrena, uste baino ohikoagoa da. «Gaur egungo kalkuluen arabera, Espainian bi milioi pertsonak baino gehiagok dute disfagia, eta % 90 inguru ez dago diagnostikatuta; horrek esan nahi du ez dutela behar duten tratamendua eta elikadura egokitua jasotzen», azaldu du IMQ-ko logopeda eta Euskadiko Logopeda Elkargoko Zuzendaritza Batzordeko kide Roberto Jurado Lópezek.  

Patologia honen erronkarik handiena detekzio goiztiarra da, funtsezko bi arrazoirengatik. «Lehenik, pazientearen segurtasunagatik, arnas infekzioak eta xurgapen-pneumoniak izateko arriskuagatik (hilgarriak izan daitezke), eta, bigarrenik, pazientearen nutrizio-egoeragatik; izan ere, disfagiak pisua galtzea, desnutrizioa eta deshidratazioa eragin ditzake, eta hainbat gaixotasun eta sindrome izateko bidea ireki».

Disfagia ulertzeko, kontuan hartu beharra dago irensketa funtzio neuromuskular konplexua dela, eta koordinazio zehatza eskatzen duela ahoko, faringeko, laringeko eta hestegorriko muskuluen eta nerbioen artean. Aireak eta elikagaiek ibilbide bera egiten dute laringeraino, eta puntu horretan bi bideak banantzen dira: airea biriketarantz doa eta elikagaiak urdailerantz jarraitzen du. «Elikagaiak edo likidoak biriketan sartzen direnean, bronkio-xurgapena gertatzen da, eta horren ondorioz buxadura edo hantura gerta daitezke, baita infekzio larriak ere, hala nola xurgapen-pneumoniak», azaldu du IMQ-ko logopedak.

Disfagia duten pertsonak

Helduengan, disfagia hainbat patologiarekin lotutako sintoma izaten da, batez ere gaixotasun neurologikoekin, hala nola alboko esklerosi amiotrofikoarekin, Parkinson-en gaixotasunarekin, iktusarekin, esklerosi anizkoitz mota batzuekin edo traumatismoekin. Giharretako edo hestegorriko nahasmenduek ere eragin dezakete, baita tratamendu batzuen, esaterako minbizietako erradioterapiaren, buruko eta lepoko kirurgien, erreduren edo intubazio-aldi luzeen albo-ondorioek ere.

Bereziki zaurgarriak adinekoak dira, eta askotan ikusgarritasun txikia dute. «Zahartu ahala, muskulu-masa eta indarra galtzen dira, irensketan esku hartzen duen muskulaturarenak barne, eta horrek disfagia izateko arriskua areagotzen du. Hori dela eta, komenigarria da egoitza-zentroek profesional espezializatuak izatea, hala nola logopedak, hura detektatzeko eta horri heltzeko», zehaztu du Roberto Jurado Lópezek.

Haurtxo eta haurrengan ere ager daiteke disfagia, batez ere garapenaren nahasmenduen edo mugimenduen koordinazioari eta ahoko koordinazioari eragiten dieten baldintzen testuinguruan.

Alarma-zantzuak

Logopedak adierazi duen bezala, disfagia dagoela adieraz dezaketen lehen zantzuak edo sintomak «otorduetan eztula edo eztarri-trabatzeak izatea da, elikagaiak “pasatzen ez direlako” sentsazioa, mina edo ondoeza irenstean eta ahotsaren kalitatean aldaketak irentsi ondoren».

Beste seinale batzuk ere badaude, hain argiak ez direnak, baina familiek detekta ditzaketenak, esate baterako, «pisu-galera ageriko arrazoirik gabe, pertsonak denbora gehiago behar izatea janari bat amaitzeko edo jaten nekatzea, elikadura-ohiturak aldatzea edo arnas infekzioak errepikatzea».

Logopediak ematen duen laguntza

Disfagia maneiatzeko, espezialista-talde ugari baten koordinazioa behar izaten da: lehen mailako arretako medikuak, otorrinolaringologoak, neurologoak, erizainak, nutrizionistak eta dietistak, fisioterapeutak, erradiologoak, psikologoak eta, jakina, logopedak, besteak beste. Horiei guztiei funtsezko figura bat gehitu behar zaie: pazientea eguneroko bizitzan laguntzen eta zaintzen duten pertsonak. «Horiek gabe, ezin dugu bermatu esku-hartze eraginkorrik».

Logopedia, osasun-lanbide gisa, irensketa-nahasmenduak ebaluatzeaz, diagnostikatzeaz eta horietan esku hartzeaz arduratzen da.«Historia klinikoa jaso ondoren, aho-aurpegiko organoak zehatz miatzen dira: mugikortasuna, tonua, erreflexuak, eztularen eraginkortasuna eta beste funtzio batzuk. Ondoren, hainbat dentsitatetako lodigarriak erabiliz, baheketa klinikoa egiten da, arriskurik gabe zein testura eta bolumen irentsi daitezkeen zehazteko. Balorazio hori osatzeko, proba instrumentalak egiten dira, hala nola irensketaren bideofluoroskopia edo irensketaren endoskopia, zentro mediko espezializatuetan. Informazio hori guztia bildu ondoren, banakako tratamendu-plan bat diseinatzen da, pazientearen behar espezifikoetara egokitua», zehaztu du IMQ-ko logopedak.

Irensketa-funtzioa ahal den neurrian berrezartzeko, ahoko elikadura segurua eta eraginkorra ahalbidetuta, xurgatzeko arriskurik gabe eta hidratazio eta nutrizio egokiarekin, logopedak hauetaz baliatzen dira: «ariketa aho-faringeoez, estimulazio sentsorialeko teknikez, estimulazio neuromuskular elektrikoko teknikez eta konpentsazio-estrategiez, hala nola jarrera-doikuntzez, irensketa-maniobrez eta elikagaien ehunduretan eta likidoen biskositateetan egokitzapenez».

Humanizazioa eta teknologia

Disfagiaren esparruan, adimen artifizialean oinarritutako aurrerapen teknologikoak ere detekzio goiztiarra eta baheketa-tresnak hobetzen ari dira. Izan ere, badaude jarraipena egiteko aplikazio mugikorrak sintomak erregistratzeko, eguneroko gomendioak gogorarazteko, progresioa monitorizatzeko eta beste batzuetarako. Berrikuntzan ere aurrera egiten ari da, lodigarri berriak sortzen ari dira, adibidez,

«Hala ere», gogorarazi du IMQ-ko logopedak, «funtsezkoa da kontuan hartzea teknologia bakarrik izan daitekeela baliagarria baldin eta prestakuntza espezializatua duten profesionalekin batera badoa. Hala bada, Euskadiko Logopeden Elkargoa bezalako erakundeek disfagiako gaitasunak etengabe eta berariaz eguneratzearen aldeko apustua egiten dute, aurrerapen teknologikoak jardunbide kliniko zehatz batean txertatuko direla bermatuta».

Era berean, giza faktorea funtsezkoa da familientzat eta zaintzaileentzat, pazientearen segurtasuna eta ongizatea hobetzeko. «Nahiko errazak dira oinarrizko zainketak, baina funtsezkoak: otorduetan oharkabetasunik ez izatea, solidoek eta likidoek gomendatutako trinkotasuna izango dutela ziurtatzea, bolumenak murriztea, presarik ez izatea, jarrera zaintzea eta jan aurretik eta ondoren ahoko higiene egokia izatea», amaitu du azaltzen Roberto Jurado Lópezek.