Ez dio axola adinak: beti zaindu dezakezu bihotza prebentzioaren bidez

10.04.2026

EUSTAT - Euskal Estatistika Erakundearen datuen arabera, Euskadin zirkulazio-sistemako gaixotasunak dira oraindik ere heriotza-kausa nagusia emakumeen artean (% 25,3) eta bigarrena gizonen artean (% 22,6), tumoreekin postuak trukatu dituela. Zerbait egin daiteke zifra horiek jaisteko? «Gertakari kardiobaskular goiztiarren % 80 inguru prebenitu omen litezke bizi-ohitura osasungarriak izanda eta aurretik arrisku kardiobaskularreko faktoreak aldatuta», adierazi du Luis Fernández Lázaro sendagileak, IMQ-ko kardiologoak.

«Bihotza zaintzeak ez du esan nahi perfekzioa lortu nahi denik, egunero erabaki ausartak kateatzea baizik: eskailerak igotzea, barazki plater bat, zigarroa itzaltzea edo ibiltzera irtetea, eurizirina ari bada ere. Laster hasten bagara eta saiatuak bagara, bihotza lagun leial bihurtuko zaigu, eta urte askotan bizitzaz eta pertsona maiteez gozatzeko aukera emango digu. Gure erantzukizuna da: prebenitzea, haiei huts ez egiteko, gure buruei huts ez egiteko», adierazi du.

Bihotza adinaren arabera zaintzea

Adituaren aburuz, ez dago aitzakiarik edozein adinetan bihotza ez zaintzeko: «bihotzak lehen taupadatik azkeneraino dugu gurekin, eta bizitzako etapa bakoitzean zainketa desberdinak behar ditu». Hala, adin-tarteen arabera jarraitu beharreko zaintzak nabarmendu ditu:

Haurtzaroan (0 eta 10 urte artean): pediatrak jaiotzean sortzetiko kardiopatiaren bat dagoen baloratuko du. Aro hori funtsezkoa da bihotza zaintzeko ohitura osasungarrietan hezteko: jolas aktiboak, ibilaldiak naturan zehar, kirola familian eta elikadura egokia.

Nerabezaroan (10 eta 20 urte artean): tabakoa eta beste toxiko batzuk agertu ohi dira aro horretan; pertsona askok “ez” esan beharko diote tabakoari eta beste substantzia batzuei beren bizitzan dozenaka aldiz, eta entrenamendu hori etapa horretan hasten da.

Gaztaroa (20 eta 40 urte artean): osasun kardiobaskular onenaren aroa omen da, baina sedentarismoa eta laneko estresa agertzen dira. Emakumeek antisorgailu hormonalen erabilera eta haurdunaldiak une berezitzat hartu behar dituzte, ginekologoak haien arriskua baloratu behar baitute.

40 urtetik gora: komeni da enpresaren azterketak eta azterketa medikoak aprobetxatzea, arteria-tentsioa, kolesterola, glukosa eta pisua kontrolatzeko. Arrisku-faktore nabarmenak dira, beste faktore batzuekin batera agertu daitezkeenak, hala nola loaldiko apnearekin, sedentarismoarekin eta laneko eta familiako estresarekin.

Menopausia: emakumeak “babes” hormonala galtzen duenean, arteria-tentsioa eta lipidoen xurgapena areagotu daitezke, eta errazagoa da gizentzea. Bizialdi horretan, azterketa ginekologikoa ez ezik, balorazio kardiobaskularra ere egin behar da. Beti da une egokia erretzeari uzteko, baina emakumearen aldi horretan ia betebeharra da.

60 urtetik gora: lehenago egindakoaren fruituak (gozoak edo mingotsak) biltzen hasten dira. Bihotza zaindu duenak jarduera-maila handiagoa izan ohi du, mendekotasunik eza eguneroko bizitzan, desgaitasun gutxiago eta, oro har, bizi-kalitate hobea.

Gomendio horiek betetzearen onurak literatura zientifikoan egiaztatuta daude. Adituak adibide xume bat aurkeztu du: «eskailerak igotzen dituen, egunero ibiltzen den eta hamarkadaz elikadura zaintzen duen pertsona baten bizi-itxaropena luzeagoa ohi da, eta askoz hobeto egiten dio aurre edozein gaixotasun kardiobaskularri».

Bihotza ez ezik, zirkulazio-sistema osoa ere

Gaixotasun kardiobaskularrez ari denean, bihotza ez ezik, gorputzetik dabilen arteria-sistema osoa ere hartzen da kontuan. Hala, osasun kardiobaskularrak lau talde handi barne hartzen ditu: bihotzeko gaixotasunak (kardiopatia iskemikoa, bihotzeko gutxiegitasuna edo arritmia batzuk), garunekoak (iktus iskemikoak eta garuneko odoljarioak), odol-hodien ahultasunak eragiten duen arterien dilatazio patologikoa (aneurisma) eta beheko gorputz-adarretako arterien erasanak (gaixotasun baskular periferikoa, oso ohikoa erretzaileengan).

«Eguneroko jardunean, Euskadin lau koadro kliniko ikusten ditugu batik bat. Lehenik, kardiopatia iskemikoa, hots, arteria koronarioak estutzea, eta horrek bularraldeko angina eta infartua eragin ditzake. Bigarrenik, gaixotasun zerebrobaskularra, hau da, garuneko arterietako arazoak, iktus iskemikoa edo garuneko odoljarioak eragin ditzakeena. Hirugarrenik, gaixotasun arterial periferikoa, hanketan odol-fluxu falta, ibiltzean mina eragiten duena eta bizi-kalitatea mugatzen duena. Eta, azkenik, aorta-aneurismak eta bihotzeko beste gaixotasun batzuk (arritmiak, balbulopatiak, bihotz-gutxiegitasuna), sarritan ohiko arrisku-faktoreekin batera gertatzen direnak», azaldu du IMQ-ko kardiologoak.

Euskadin ohikoenak diren arrisku-faktoreak

Eta zein dira Euskadin pertsona batek gaixotasun edo lesio bat izateko probabilitatea handitzen duten arrisku-faktore nagusiak? Luis Fernández Lázaro sendagileak banan-banan aipatu ditu haietako batzuk.

«Arrisku-faktoreak isilak dira, sintomarik gabe egiten dute aurrera, harik eta egun batean sustoa agertzen den arte, batzuetan hilgarria izan daitekeena. Obesitateak, hipertentsioak, kolesterol altuak, diabetesak eta tabakoak osatzen duten koktelak arteriak zahartzea bizkortzen du, lehen sintoma agertu baino urte asko lehenago. Oro har, Euskadiko helduengan kontsultan sarrien ikusten ditugunak dira», azaldu du IMQ-ko kardiologoak, eta, amaitzeko, horietako bakoitza xehatu du:

Gehiegizko pisua edo obesitatea eta sabeleko gehiegizko perimetroa: 40 urtetik gorako pertsonen % 40 inguruk gehiegizko pisua edo obesitatea du.  Hala, gomendagarria da emakumeen gerriondoko edo sabelaldeko perimetroa 88 cm-tik gorakoa ez izatea, eta gizonenena, 102 cm-tik gorakoa ez izatea.

Hipertentsio arteriala: helduen % 30-40 ingururi eragiten die, askotan sintomarik gabe.

Kolesterol altua: biztanleriaren % 20-40k du, serieen arabera, eta zerikusi handia du elikadurarekin eta sedentarismoarekin.

Diabetesa: Euskadiko helduen % 15 inguru diabetesarekin bizi dira, eta diabetesak arrisku kardiobaskularra ugaltzen du.

Tabakismoa: tabakoak bihotzaren “etsai aitortua” izaten jarraitzen du; infartua, iktusa eta beheko gorputz-adarren (gaixotasun arterial periferikoa) aldizkako klaudikazioa izateko arriskua hainbat aldiz handitzen du.