Osasun mentala eta gaixotasun kardiobaskularra: askotan ahaztu egiten den zerikusia

21.04.2026

Duela hamarkada batzuk arte, osasun kontzeptua gaixotasunik eta gorputzeko gaitzik ezatzat hartzen zen. Horrela ulertuta, ordea, giza ongizatearen funtsezko hainbat faktore baztertu egiten ziren, hala nola ingurunea eta bizitza emozionala eta psikologikoa. Hala bada, Osasunaren Mundu Erakundeak honela definitu zuen osasuna erakundearen beraren Konstituzioaren hitzaurrean: «erabateko ongizate fisiko, mental eta sozialeko egoera bat da, eta ez gaixotasunik edo ezintasunik ez izatea bakarrik».

Horren haritik, Europako Kardiologia Sozietatearen Adituen Kontsentsuak, munduko eta Europako azken biltzarrean –Madrilen izandakoa–, ongizate mentala honela definitu du oraintsu: pertsonei eguneroko estresari aurre egitea, gaitasunez baliatzea, modu eraginkorrean lan egitea eta komunitateari laguntzea ahalbidetzen dien egoera.

«Kardiologia eta beste espezialitate mediko asko oso biologistikoak izan dira betidanik, eta, kardiologian, esaterako, erreperfusio koronarioan, arazo koronarioetan, bihotz-gutxiegitasunaren tratamenduan, balbulopatien balorazioan, arritmietan eta bestelako nahasmenduetan jarri dute arreta, baina osasun mentaleko arazoak beste espezialista batzuen eskuetan utzita. Gutxitan soilik eman zaio garrantzia eta jorratu da hainbat ataletan, esaterako, bihotz-errehabilitazioko unitateetan eta bihotza transplantatu ondoko unitateetan», adierazi du Juan Carlos Ibáñez de Maeztu doktoreak, IMQ-ko kardiologoak, IMQ-k prebentzioa osasun-estrategiaren ardatz egituratzaile gisa sustatzeko oraintsu abian jarri duen ‘Lehenengoa, prebenitzea’ ekimenaren esparruan. «Hala ere, gero eta gehiago jabetzen ari gara osasun mentalaren garrantziaz, arrisku kardiobaskularrean ez ezik, eritasun kardiobaskularraren ondorioz gerta litezkeen nahasmendu mentaletan ere».

Nola eragiten dion osasun mentalak arrisku kardiobaskularrari

Ongizate mentalak –optimismo orokor, norberaren gogobetetasun eta bizitzako ongizate sentsazio gisa definituta– arrisku kardiobaskular txikiagoa omen dakar.

«Haatik, eguneroko bizitzan osasun mentalean eragin txarra izan dezaketen egoera ugari dago, hala nola estres psikosoziala, lanekoa, langabezia, estatus sozioekonomikoaren pertzepzio subjektiboa, bereizkeriaren pertzepzioa, esperientzia gogorrak edo traumatikoak umezaroan, indarkeria bikotean edo bakardadea eta isolatze soziala».

Egoera horiek, hainbatetan, nahasmendu mentalak ekar ditzakete, gehienbat, depresioa edo antsietatea.

Jarraian, IMQ-ko kardiologoak, adierazitako Kontsentsuaren arabera, osasun mentalaren nahasmenduek osasun kardiobaskularrari eragin diezazkioketen ondorio batzuk adierazi ditu:

• Modu independentean lotzen da gaixotasun kardiobaskularra izateko arriskuarekin, bereziki, bihotz-gutxiegitasuna izateko, aurikula-fibrilazioa agertzeko, eta horren errekurrentziarekin. Depresioaren eragileen artean, hauek aipatu dituzte: jarduera fisiko gutxi, bihotzerako osasungarriak diren elikadura-ohitura gutxi eta isolatze sozial handia, besteak beste.
• Antsietate-nahasmendua. Arrisku kardiobaskular handiagoarekin lotu da: arritmiak, bihotz-gutxiegitasuna eta heriotza kardiobaskularra. Halaber, bihotzerako osasunagarriak diren ohitura gutxi eta, batez ere, tabakismoa.
• Trauma osteko estresaren nahasmendua. Lotu da arrisku kardiobaskularra % 20- 50 handitzearekin: bihotz-gutxiegitasuna, miokardio-infartua eta heriotza kardiobaskularra.
• Gaixotasun mental larria, bereziki, eskizofrenia, nahasmendu bipolarra, depresio-nahasmendu larria edo errekurrentea, besteak beste. Gaixotasun mental larria badago, arriskua nabarmen handituko da. Frogatu da tabako gehiegi erretzen dutela eskizofrenia dutenek, eta hipertentsioa dutela nahasmendu bipolarra Halaber, tratamendu batzuek loditzea edo deserregulazio metabolikoa dakartzate. Eta hainbat botikek QT tarte zuzendua handitzen dute, bihotz-erritmoa alteratzeko arriskua barne. Horielakoetan, hantura-markatzaileak igo daitezke ere, osasungarriak ez diren bizi-ohiturekin lotu daitezkeenak, esaterako, hauekin: dieta desegokia, obesitatea, sedentarismoa, loaren nahasmenduak, medikazioarekiko atxikipen txikia, tabakismoa eta edari alkoholdunak edo substantzia kaltegarriak gehiagi hartzea.

Nola eragiten dion gaixotasun kardiobaskularrak osasun mentalari

Alderantziz, bihotzeko arazo batek osasun mentalari eragin diezaioke. Juan Carlos Ibáñez de Maeztu sendagileak ohiko bi kasu hauetaz ari izan da:

• Lehenik, bihotzeko gertakari akutuek, hala nola miokardio-infartuek edo arritmiek erantzun emozional kaltegarriak eragin ditzakete, esaterako, beldurra, gogo-aldarte depresiboa, antsietate-nahasmendua edo trauma osteko estresaren sindromea.
• Bigarrenez, gaixotasun baskular kronikoek —hala nola bihotz-gutxiegitasuna—autoestimuan eragin txarra izan dezakete eta mendekotasun beharra handitu.
• Sindrome koronario akutu baten osteko depresio-sintomen prebalentzia estimatua % 40koa da 60 urtetik beherako emakumeen artean eta % 22koa gizonen artean, ospitaleratuta egon ondoren; eta % 21ekoa 60 urtetik gorako emakuneen artean eta % 15ekoa gizonen artean, ospitaleratuta egon ondoren. Halaber, ospitaleratuta egon ondoren 6 hilabetetara, emakumeen % 32k eta gizonen % 21ek dute nahasmendu hori.
• Bihotz-gutxiegitasunari dagokionez, prebalentzia % 33koa da emakumeen artean eta % 26koa gizonen artean.
• Antsietate-nahasmenduei dagokienez, sindrome koronario akutu baten osteko prebalentzia % 22-64koa da emakumeengan eta % 12-42 gizonengan.
• Bihotz-gutxiegitasun kronikoari dagokionez, prebalentzia % 72koa da.
• Miokardi-infartu osteko depresioak gertakari kardiobaskularrak izateko probabilitatea handitzen du. Eta bihotz-gutxiegitasunean, probabilitatea bikoizten du.
• Infartua izan eta 3 hilabetetara gertatzen den antsietateak gertakari kardiobaskularrak izateko probabilitatea bikoizten du.
• Aurikula-fibrilazioak antsietate sintomak eragiten ditu pazienteen % 28rengan.

Osasun mentalari eta gaixotasun kardiobaskularrari buruzko Europako kontsentsua

«Jardunbide kliniko kardiobaskularrean, askotan ez da ebaluatzen ez txertatzen sistematikoki osasun mentala arrisku kardiobaskularraren arretan», adierazi du Ibáñez de Maeztu sendagileak.

Kardiologia kontsultetan eguneroko egoera horri aurre egiteko, Europako azken Kardiologia Biltzarrean Osasun mentalari eta gaixotasun kardiobaskularrari buruzko Adituen Kontsentsua aurkeztu zen. Agiri horretatik, hobetzeko hainbat proposamen ondorioztatu da, hala nola:

• Gaixotasun kardiobaskularrak eragindako gaixotasun mentala eta nahasmenduak detektatzeak duen garrantzia barneratzea kontsultetan.
• Sistematikoki ebaluatzea sintomak, zientifokoki baliozkotutako galde-sorten bitartez. Ospitaleratze-aldian nahiz eremu anbulatorioan egin beharko litzateke.
• Talde “psiko-kardioak” antola daitezen aztertzea: kardiologoak eta osasun mentaleko profesionalak (psikiatrak, psikologoak, erizainak, gizarte-laguntzaileak…).
• Pertsona ardatz duten esku-hartzeak ezartzea, asistentzia mailakatuko neurrien bitartez: komunikazio eraginkorra, esku-hartze psikologikoak, bizimodua aldatzea eta, behar izanez gero, tratamendu farmakologikoetara bideratzea.

«Neurri horiek arrakastaz aplikatzeko, osasun-sistemek ebaluazio mentala eta psikosoziala asistentzia kardiobaskularraren parte gisa normalizatu beharko dute, eta profesionalak trebatu beharko dituzte osasun mentalari modu proaktiboan ekin diezaioten eta gaixotasun kardiobaskularraren eta nahasmendu mentalen estigmatizazioa murritz dadin bai pazienteengan, bai gizartean», azpimarratu du Ibáñez de Maeztu doktoreak.

Gomendio horiek ohiko jardunbide klinikoan txertatzea «ezinbestekoa da gaixotasun kardiobaskularrak dituzten pazienteen tratamenduekiko atxikipena, emaitzak eta bizi-kalitate orokorra hobetzeko», amaitu du azaltzen IMQ-ko kardiologoak.