Bizi-aztura osasungarriek erdira murriztu dezakete alzheimer-a garatzeko probabilitatea

18.09.2025

Datu espezifikorik ez badago ere, Euskadin 30.000 eta 40.000 pertsona artean omen daude Alzheimer-en gaixotasunaren eraginpean. Herrialde garatuetako dementzia-kausa nagusia da, eta inpaktu pertsonal, familiar eta soziosanitario itzela eragiten du, bai maiztasunagatik, bai helduengan mendekotasun- eta desgaitasun-kausa ohikoenetako bat izateagatik.

Urtero, irailaren 21ean, Alzheimer-en gaixotasunaren Munduko Eguna ospatzen da, iritzi publikoari atergabe ikertzen den patologia horren garrantzi pertsonala, familiarra, soziala eta sanitarioa gogorarazteko. Hala ere, gaur egun, osasun-komunitateak ez du oraindik hura goiz identifikatzeko proba diagnostikorik, ezta hura sendatzea edo, behin ezarrita, aurrerapena atzeratzea lortuko duen errepertorio terapeutikorik ere.

Arriskua erdira murriztea

Haatik, badago norberak, banaka, dementzia mota horri aurre egiteko egin dezakeen zerbait. «Alzheimer-en gaixotasuna prebenitzeko aplika dezakegun formula magikorik ez badago ere (zahartzearen aurka ezin dugu ezer egin), frogatuta dago bizi-aztura osasungarriek patologia hori izateko arriskua nabarmen murrizten dutela: izan ere, Alzheimer-en bi kasutatik ia bat faktore saihesgarriei egotz dakieke», adierazi du Alfredo Rodríguez-Antigüedad doktoreak, IMQ Zorrotzaurre Klinikako Neurologiako espezialistak.

Izan ere, espezialistak zehaztu duenez, dieta mediterraneoa, oliba-olio, arrain, fruta eta barazki ugarikoa, dementzia hori izateko arrisku txikiagoarekin lotzen da. «Dieta zaintzea, kalitateari zein kantitateari dagokienez, ariketa fisiko erregularra, adimena aktibo mantentzea, osasun kardiobaskularra zaintzea eta harreman sozialak sustatzea dira Alzheimer-en gaixotasunaren aurkako gure prebentzio-tresnarik onenak», azpimarratu du neurologoak.

Helburuak: diagnostikoa eta tratamendua

Oso handia den zerbait erdira murrizteak, ordea, zerbait “handiegia” dakar oraindik, osasunari dagokionez. Horregatik, komunitate zientifikoa buru-belarri ari da odoleko biomarkatzaileak garatzen, gaixotasuna sintomak izan baino lehen detektatzeko, eta fase goiztiarretan patologia hori moteltzea ahalbidetzen duten botikak garatzen.

«Litekeena da etorkizun hurbilean Alzheimer-en gaixotasunaren diagnostikoa odolaren analisi sinple batekin baieztatu ahal izatea, dementziaren ageriko sintomak agertu aurretik ere. Biomarkatzaile horiek, garatu eta baliozkotu ondoren, eremu klinikoan lehenbailehen txertatu ahal izatea nahi dugu», azaldu du Rodríguez-Antigüedad sendagileak.

Baina tratamendurik gabeko diagnostiko goiztiar baten onurek ez lukete lortuko zientzialariek esku artean duten helburu nagusia, hau da, gutxienez gaixotasunaren progresioa moteltzea, detektatu ondoren, sendatzea lortu arte lanean jarraitzeko.

«Orain arte egindako saiakuntzek ikerketa-ildo berriak garatzen lagundu dute, eta litekeena da datozen urteetan gaixotasunaren eboluzioa geldiaraziko duten sendagaiak izatea», adierazi du IMQ-ko neurologoak. Alzheimer-en gaixotasunaren sendabidea epe luzean kokatzen jarraitzen da.

Gaixotasunaren faseak

Alzheimer-en gaixotasunak jotako pertsonak hiru fasetatik igaro ohi dira. Lehenengoaren sintomak oroimena galtzea eta denbora- eta espazio-desorientazioa dira. Bigarrenean, egiaztatu da hizkuntzaren erabileran hitz-jarioa galtzen dela, janzteko zailtasunak daudela eta eguneroko jarduerak egiteko etengabeko laguntza behar dela. Eta fase aurreratuago batean, ezintasuna larria da, gaixoa ezin baita bere kabuz moldatu, gernu-ihesa eta uzki-esfinterreko ihesa agertzen baitira, eta muskulu-zurruntasuna apurka-apurka areagotzen baita; hala, pazienteak gurpil-aulki bat behar izango du, eta, ondoren, oheratu egingo da.

Arrisku-faktoreak

Alzheimer-en gaixotasunarekin lotutako arrisku-faktore hauek aipa daitezke: baskularrak (arrisku kardiobaskularreko faktoreak), herentzia genetikoa, aurretiko garezurreko traumatismoak, sexua (badirudi emakumeek gizonezkoek baino joera handiagoa dutela) eta, batez ere, adina (zenbat eta adinduago izan, orduan eta arrisku handiagoa).

IMQ-K DOAKO TESTA JARRIKO DU BEZERO GUZTIEN ESKURA NARRIADURA KOGNITIBOA GOIZ DETEKTATZEKO

Alzheimer-en gaixotasunaren Munduko Eguna dela eta, IMQ-k bat egin du Zure ahotsak aldea marka dezake kanpainarekin. Irailaren 18tik urriaren 2ra bitartean, Accexible startupak abiaraziko du kanpaina hainbat herrialdetan, patologia hori goiz detektatzen laguntzeko.

Hala, IMQ-k bezero guztiei online test bat egiteko aukera eskainiko die doan. Ahotsa eta hizkuntza batera aztertuta, 60 segundotan soilik eta % 90etik gorako zehaztasunez, narriadura kognitiboa fase goiztiarretan detektatzeko aukera emango du testak; ondoren, proben emaitzekin txosten bat entregatuko da.

Hiru segundotik behin, pertsona batek dementzia garatzen du munduan, eta urtero diagnostikatutakoen % 18k soilik izan du dementzia etapa goiztiarretan, baina 3 kasutatik bat prebenitu daiteke ohitura osasungarriak hartzen badira.

AcceXiblek azterketa hura egiteko erabiliko duen metodoa saiakuntza kliniko batzuen ondorioz garatu da, eta badu osasun-produktuen CE markaren bermea.